به گزارش اقتصادنیوز به نقل از انتخاب، نیویورک تایمز نوشت: رئیسجمهور ترامپ روز سهشنبه مشتاق بود تا جدیدترین امتیازی را که میگوید مذاکرهکنندگانش از ایران گرفتهاند، اعلام کند. او در شبکههای اجتماعی نوشت که ایران پذیرفته است «بالاترین سطح بازرسیهای هستهای را برای مدت طولانی در آینده (تا ابد!!!)» اجازه دهد.
اما او این واقعیت را نادیده گرفت که ایران به عنوان امضاکنندهٔ معاهدهٔ منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) موظف است بازرسان بینالمللی را بپذیرد. ضمن اینکه اظهارات او در حالی مطرح شد که ایرانیان پیشتر اصرار داشتند برنامهای برای راه دادن بازرسان به سه تأسیسات هستهای اصلی که یک سال پیش توسط آمریکا بمباران شدند ـ و تقریباً تمام اورانیوم غنیشدهٔ کشور در آنجا نگهداری میشود ـ وجود ندارد.
یک روز قبل، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، پس از خروج از محل مذاکرات در یک استراحتگاه سوئیسی، گفت ایران موافقت کرده که اگر داراییهای ایران آزاد شود، مقامات آمریکایی و قطری بر این فرایند نظارت کنند و از این پول برای خرید محصولات کشاورزی آمریکا استفاده شود. ایرانیان این را نیز تکذیب کردند و گفتند تفاهمنامهٔ ۱۴ مادهای که با آمریکاییها امضا کردهاند، آنها را به این کار ملزم نمیکند.
مذاکره با ایران همواره چالشی استثنایی بوده است. اما تا همین اواخر، یک قاعدهٔ مذاکرات دیپلماتیک معمولاً برقرار بود: «هیچ چیز توافقشده نیست، مگر اینکه همه چیز توافق شود.» این روشی است که آمریکا و ایران بهطور سنتی برای خود فضای چانهزنی باقی میگذاشتند و عبارات را دقیق تنظیم میکردند تا منتقدان زیادی را که در داخل باید هر توافقی را بپذیرند، راضی کنند. در سال ۲۰۱۵، وقتی جزئیات مذاکرات محرمانه فاش شد، مقامات آمریکایی به شدت شکایت کردند و گفتند گزارشهای خبری کار را برای رسیدن به توافق نهایی سختتر میکند.
اما در این مذاکرات، خبرهای لو رفته جای خود را به اعلامیههای رسمی ـ هرچند پراکنده ـ دادهاند که معمولاً از طرف آمریکایی مطرح میشود. سبک ترامپ اغلب این است که نتایج مطلوب خود را بهعنوان توافقات فرعیِ کاملاً مذاکرهشده توصیف کند، به این امید که ایرانیان را به هر بخش از توافق نهایی متعهد کند.
به نظر میرسد ایرانیان این موضوع را دریافتهاند. و آنها نیز استراتژی رسانهای خود را دارند: اظهارات آمریکاییها را فوراً و آشکارا تکذیب کنند تا در تنگنا قرار نگیرند، حتی اگر در گفتههای ترامپ ذرهای حقیقت وجود داشته باشد. این نوع پویایی عمومی به راحتی میتواند یک مذاکرهٔ پرمخاطره را تضعیف کند.
سوزان ملونی، کارشناس ایران و معاون امور سیاست خارجی در مؤسسهٔ بروکینگز (یکی از اندیشکدههای برجستهٔ واشنگتن)، گفت که هم «واشنگتن و هم تهران درگیر یک نبرد عمومی برای شکلدهی به روایت و پیشبرد نتیجهٔ مطلوب خود در مورد عناصر خاصی از مذاکرات هستند.»
او افزود که این اختلافنظر عمومی «نشان میدهد که چقدر کمتر از آنچه به توافق رسیده و چه شکاف عظیمی باید در مدت کوتاهی پر شود.»
در واقع، در هر دو ادعای ترامپ و ونس و نیز در پاسخ ایران، عناصری از حقیقت وجود داشت. و بررسی این اختلافات به توضیح این موضوع کمک میکند که چرا این مذاکرات احتمالاً دشوار و طولانی خواهد بود.
علیرغم تکذیبهای ایران، دو منبع گفتند بازرسیها یکی از موضوعات مورد بحث در مذاکرات آخر هفته در سوئیس بوده است. این ایده، طرحهایی را زنده میکند که در فوریه در ژنو مطرح شده بود، زمانی که ایرانیان و آمریکاییها با جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور، و استیو ویتکاف، فرستادهٔ ویژهٔ او، ملاقات میکردند، پیش از آنکه مذاکرات با دستور ترامپ برای حمله به ایران قطع شود.
به گفتهٔ دیپلماتهای آشنا با مذاکرات، در استراحتگاه سوئیس در آخر هفتهٔ گذشته، رافائل ماریانو گروسی، دبیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در راهروها و اتاقهای مذاکره با هر دو طرف گفتوگو میکرد و توضیح میداد که تیمهای بازرسی او برای اطمینان از اینکه هیچ سوخت هستهای به پروژههای تسلیحاتی منحرف نشود، به چه نوع دسترسیهایی نیاز دارند.
به نظر میرسید ایرانیان با این مفهوم موافقت کردهاند، اما نمیخواستند تا زمانی که سایر بخشهای توافق ـ از جمله زمان دسترسی آنها به میلیاردها دلار داراییهای مسدودشده ـ تعیین نشده، با تاریخها یا جزئیات موافقت کنند.
بنابراین وقتی ونس روز دوشنبه اعلام کرد که تهران موافقت کرده بازرسان آژانس را به این تأسیسات راه دهد و آن را «گام اول» به سوی اطمینان از عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای خواند، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجهٔ ایران، بلافاصله واکنش نشان داد و گفت برنامهای برای دسترسی بازرسان به تأسیسات اصفهان، نطنز و فردو (که همگی یک سال پیش توسط آمریکا بمباران شدند) وجود ندارد. و در واقع، هیچ برنامهٔ فوری برای این کار وجود ندارد.
این موضوع باعث شد ترامپ روز سهشنبه بگوید اگر بازرسیای در کار نباشد، توافقی در کار نیست. مارکو روبیو، وزیر امور خارجهٔ آمریکا، کمی محتاطتر بود.
روبیو به خبرنگاران در ابوظبی، جایی که تور خود را در کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس آغاز کرده بود تا برای توافق با ایران حمایت جلب کند، گفت: «نمیدانم چرا آنها مجبورند چنین چیزهایی بگویند.» او به پیچیدگی سیاست داخلی ایران اشاره کرد و گفت: «حدس میزنم آنها از پس آن برمیآیند. اما ما میدانیم که آنها با چه چیزی موافقت کردهاند، و حالا یا انجامش میدهند یا نمیدهند.» او افزود که ترامپ «تصمیماتی خواهد گرفت.»
ریچارد نیفیو، که کارشناس ارشد تحریمها در تیم مذاکرهکنندهٔ آمریکا در توافق هستهای ۲۰۱۵ بود، در مورد مذاکرات کنونی گفت: «آنها سعی دارند این کار را خیلی سریع انجام دهند و هنوز کمی سرهمبندیشده به نظر میرسد.» او گفت این شتاب ناشی از ضرورت بازگشایی تردد کشتیها در تنگهٔ هرمز است، همچنین خطر بیصبری ترامپ نسبت به فرستادگانش در صورتی که به اندازهٔ کافی سریع پیشرفت ملموسی ارائه ندهند.
آقای نیفیو، که اکنون محقق ارشد در دانشگاه کلمبیا و مقام سابق در دولتهای اوباما و بایدن است، گفت تناقضهای آشکار نشانهای است که دو طرف «اساساً با یکدیگر اختلاف نظر دارند و سعی دارند روی آن را بپوشانند.»
البته ژستگیری بخشی از فرایند است. اما سوال اینجاست که آیا دنبالهای از این اختلافات عمومی در نهایت کل پروژه را به خطر خواهد انداخت ـ که برای بسیاری در آمریکا و تهران که از این توافق انتقاد کردهاند، خوشایند خواهد بود.
دیپلماتهای ایرانی با فضای دشوار داخلی مواجهاند، با جناحهای تندرو که مخالف هرگونه تعامل با آمریکا هستند. به همین دلیل، آنها انگیزه دارند هر امتیازی که طرف آمریکایی ادعا میکند را کمجلوه یا تکذیب کنند.
اما ونس نیز ادعاهایی مطرح کرده که تأیید آنها دشوار است یا فراتر از متن توافق امضا شده است.
برای مثال، معاون رئیسجمهور روز دوشنبه گفت اگر داراییهای ایران آزاد شود، مقامات آمریکایی و قطری بر این فرایند نظارت خواهند کرد و از این پول برای خرید محصولات کشاورزی آمریکا استفاده خواهد شد.
اما مقامات ایرانی بارها این ایده را که ایران موظف است بخشی از داراییهای آزادشدهاش را صرف کالاهای کشاورزی آمریکا کند، یا اینکه کنترل غیرایرانی بر نحوهٔ خرج کردن پول وجود داشته باشد، رد کردهاند. عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، در مصاحبهای که روز دوشنبه در تسنیم، خبرگزاری وابسته به سپاه پاسداران، منتشر شد، گفت ایران طبق تفاهمنامهٔ امضا شده «هیچ تعهدی» برای خرید محصولات کشاورزی آمریکا ندارد.
با این حال، عبارتبندی او این احتمال را باز گذاشت که توافقی شفاهی بین طرفین آمریکایی و ایرانی در این زمینه وجود داشته باشد.
روز سهشنبه، آقای بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، خرید محصولات کشاورزی آمریکا با داراییهای آزادشده را رد نکرد. اما گفت تصمیم نهایی با ایران است.
آقای بقائی گفت: «در مورد داراییهای آزادشدهٔ ایران، ما به هر نحوی که بهصرفه و مناسب کشور باشد، تصمیمگیری خواهیم کرد. نکتهٔ مهم این است که داراییهای مسدودشدهٔ ایران اکنون در دسترس است و ایران میتواند به هر نحوی که مناسب میداند، از آن برای تأمین کالاها و مایحتاج کشور استفاده کند.»
این روایتهای متضاد حتی به جزئیات کوچکتری نیز کشیده شد، مانند اینکه آیا مذاکرهکنندگان ایرانی در پاسخ به تهدید ترامپ مبنی بر ازسرگیری بمباران ایران در صورت بستن تنگهٔ هرمز، مذاکرات را ترک کردند یا نه.
آقای ونس روز دوشنبه گفت علیرغم تهدید ایرانیان به ترک مذاکرات، دیپلماتها تا ساعت ۱ بامداد به مذاکره ادامه دادند. اما آقای بقائی گفت پس از تهدید ترامپ، دیپلماتهای ایرانی از ملاقات مستقیم با آمریکاییها خودداری کرده و به جای آن از طریق میانجیها پیام رد و بدل کردند.
