راویان| حیدر کاشف ؛ سرویس اجتماعی| پایین دست شهر برازجان ، نرسیده به دره های فصلی، بوی فاضلاب زودتر به استقبال شما می آید.
در انتهای یکی از کوچههای محله علیآباد برازجان، جایی که خانهها به مجاورت بستر یک رودخانه فصلی میرسند، آب تیرهای میان علفهای خودرو جریان دارد. سطح آب در برخی نقاط با لایهای از کف و لجن پوشیده شده و حشرات در اطراف آن پرسه میزنند. چند متر آنسوتر، زنی مشغول شستن حیاط خانهاش است. میگوید هر روز این کار را انجام میدهد تا بوی نامطبوع کمتر وارد اتاقها شود.
برای ساکنان علیآباد و حسینآباد، این منظره دیگر اتفاقی موقتی نیست. سالهاست سه دره فصلی که روزگاری تنها در روزهای بارندگی آب را از میان شهر عبور میدادند، به مسیر تخلیه پساب و فاضلاب تبدیل شدهاند.
بوی تعفن، افزایش جمعیت سوسکها و پشهها و نگرانی از پیامدهای بهداشتی، بخشی از واقعیتی است که اهالی این دو محله کمبرخوردار هر روز با آن زندگی میکنند.
زندگی که این روزها تقریباً با این بو و این وضعیت دره ها، غیرممکن شده است.
اما آنچه این روایت را پیچیدهتر میکند، وجود درهای دیگر در همان شهر است.درهای که آنسوی شهر قرار دارد و از نظر طبیعی تفاوت چندانی با سه دره آلوده ندارد.
«دَره آردو»،درهای فصلی که نه بوی تعفن دارد، نه لجنزار شده و نه به مأمنی برای حشرات تبدیل شده است.
همین تفاوت،این سوال را در ذهن شهروندان تداعی میکند که اگر یک دره فصلی در همان شهر سالم مانده است، چه عاملی سه دره دیگر را به یک کانال روباز فاضلاب تبدیل کرده است؟
صبح زود در یکی از کوچههای علیآباد، حاج محمد، فرهنگی بازنشستهای که بیش از پنج دهه در این محله زندگی کرده است، کنار دیواره یکی از درهها ایستاده و به آب راکدی که در کف دره جمع شده نگاه میکند.
او میگوید: «این سه تا دره قدیمها فقط موقع بارندگی، آب داشت.اینجا محل بازی دوران کودکی ما بود. اما الان فقط با بوی گنداب، پشه، سوسک و سگ ولگرد طرف هستیم. شهرداری میگوید هزینه کرده، دیواره زده و کفسازی کرده، اما این وضعیت هنور حل نشده باقی مانده.»
چند کوچه آنطرفتر در حسینآباد، مردی که خود را رضا معرفی میکند، از شبهایی میگوید که سوسکها راهرو خانه را پر میکنند.
«تقریباً هر شب باید تعداد زیادی سوسک مرده جمع کنم. بچهها دیگر توی حیاط بازی نمیکنند. پشهها همه جا هستند. نگرانی ما فقط بوی بد نیست، میترسیم دچار بیماری هم بشویم.»
در میان گفتوگوهای مردم، یک نکته مدام تکرار میشود، منشأ آلودگی این دره ها.
زنی ۳۸ ساله که نمیخواهد نامش منتشر شود، میگوید: «ما قبول داریم که شهرداری دیواره زده و کار کرده، اما مشکل دیواره نیست. این آب آلوده از محلات بالاتر میآید. تا وقتی جلوی ورودش را نگیرند، هیچ چیز تغییر نمیکند.»
کمی بعد، مردی که خانهاش در حاشیه یکی از درهها قرار دارد، به سمت دره آردو اشاره میکند و میگوید: «دره آردو هم داخل همین شهر است،توی همین هواست. آنجا این وضعیت را ندارد چون کس فاضلاب را داخل آن نمیریزد.»
رد این پرسش، خبرنگار راویان را به سمت یکی از متهمان اصلی روایت میبرد. کارواشها، با حجم بالایی از مصرف آب و تولید فاضلاب شهری.
در محدوده محلات علیآباد و حسینآباد، بیش از ۱۰ کارواش فعال وجود دارد. ساکنان محلی معتقدند بخشی از پساب این واحدها در نهایت راه خود را به جویها و مسیرهای منتهی به درههای فصلی پیدا میکند. هرچند سهم فاضلاب خانگی نیز در این میان قابل چشمپوشی نیست، اما آنچه توجه اهالی را جلب کرده، حجم قابل توجه آب آلودهای است که از بالادست وارد این آبراههها میشود.
در همین نقطه، نمونهای متفاوت نیز وجود دارد.
یکی از کارواش های فعال در خیابان حسینیه اعظم برازجان، برای مدیریت پساب خود چاه جذبی و مخزن دفع پساب احداث کرده و از تخلیه مستقیم آن در جویهای شهری خودداری میکند.
وجود چنین نمونهای، دستکم یک واقعیت را روشن میکند که رعایت اصول دفع پساب ممکن است.
همین موضوع سبب شده است بسیاری از ساکنان محلات درگیر آلودگی این پرسش را مطرح کنند که اگر یک واحد صنفی توانسته برای مدیریت پساب خود راهکار پیدا کند، چرا این الگو در سایر واحدها اجرا نمیشود؟
اما ماجرا تنها به محدوده شهری ختم نمیشود و این گنداب سر از جاهایی در می آورد که با تغذیه مردم سروکار دارد.
مسیر خروجی آب از سه دره آلوده تا پاییندست شهر را اگر دنبال کنید خواهید دید که در باغات پایین دست شهر، آبی تیره و کفآلود از طریق کانالهای خاکی به سمت اراضی کشاورزی جریان دارد.
شیب طبیعی منطقه باعث میشود این جریان به سمت زمینهای زراعی پاییندست ادامه پیدا کند. موضوعی که نگرانی تازهای را ایجاد میکند.
اگر این آبها حاوی فاضلاب و پساب آلوده باشند، چه سرنوشتی در انتظار خاکهای کشاورزی و منابع آب زیرزمینی منطقه خواهد بود؟
در حالی که خبرنگار راویان پاسخ روشنی از مسئولین اتحادیه مربوطه دریافت نکرد، شبکه بهداشت و درمان شهرستان دشتستان در پاسخ به پرسشهای این گزارش تأکید کرده است در فرآیند صدور مجوز کارواشها هیچ استعلامی از این مجموعه انجام نمیشود و این واحدها مجوزی از شبکه بهداشت دریافت نمیکنند. با این حال ، به گفته این نهاد، بازدیدهای دورهای از این صنوف در دستور کار قرار دارد و موارد تخلف به دستگاههای مسئول اعلام میشود.
شبکه بهداشت همچنین اعلام کرده که دفع غیربهداشتی فاضلاب میتواند موجب آلودگیهای زیستمحیطی و بروز مشکلات بهداشتی شود، اما تأکید دارد که مشکلات موجود تنها به کارواشها محدود نیست و عواملی مانند فاضلاب خانگی، نخالههای ساختمانی، پسماندها و وضعیت نامناسب معابر نیز در شکلگیری شرایط کنونی نقش دارند.
در سوی دیگر، شهرداری برازجان میگوید موضوع پساب کارواشها در حوزه وظایف شرکت آب و فاضلاب قرار دارد و تأکید میکند که مجموعه مدیریت شهری طی سالهای اخیر با استفاده از اعتبارات داخلی و استانی، اقدام به لایروبی و ساماندهی بخشی از درههای فصلی کرده است.
شهرداری همچنین تأکید میکند که بخش قابل توجهی از درههای فصلی شهر طی چهار سال گذشته دیوارکشی شدهاند و بهترین راه ساماندهی این آبراههها نیز اجرای همین طرحهاست.
اما پاسخ آبفا، مسیر دیگری را نشان میدهد.
اداره آب و فاضلاب اعلام کرده که تاکنون شبکه جمعآوری و تصفیه فاضلاب در برازجان اجرا نشده و در حال حاضر نیز برنامهای برای اجرای این طرح وجود ندارد. این نهاد همچنین تصریح کرده که به موضوع نحوه دفع فاضلابهای خانگی، صنوف و روان آبهای سطحی ورود نمیکند و رسیدگی به تخلفات مرتبط با دفع فاضلاب را در حوزه مسئولیت دستگاههای دیگر میداند.
به این ترتیب، هرچه روایت جلوتر میرود، تصویر روشنتری از مسئله شکل میگیرد. مردم منشأ این آلودگی را میبینند، بوی آن را استشمام میکنند و هر روز با پیامدهایش زندگی میکنند، اما در سطح نهادهای متولی، مسئولیت میان چند دستگاه مختلف دست به دست میشود.
شبکه بهداشت از نبود استعلام در فرآیند صدور مجوزها میگوید. شهرداری بخشی از مسئولیت را متوجه آبفا میداند. آبفا نیز اعلام میکند که به موضوع دفع فاضلاب ورود نمیکند.
در این میان، سه دره فصلی همچنان در مسیر آلودگی قرار دارند.شاید مهمترین بخش این روایت نه در میان جوابیههای رسمی، بلکه در مقایسهای نهفته باشد که ساکنان شهر بارها به آن اشاره میکنند.
دره آردو،درهای که در همان شهر قرار دارد، همان بارانها را تجربه میکند و همان اقلیم را پشت سر میگذارد، اما به دلیل آنکه محل تخلیه پساب و فاضلاب کارواش ها نشده، هنوز چهره طبیعی خود را حفظ کرده است.
برای بسیاری از اهالی علیآباد و حسینآباد، پاسخ بحران نیز احتمالاً از همین مقایسه آغاز میشود. متوقف کردن ورود آلودگی به درهها، پیش از آنکه هزینههای بیشتری صرف دیوارکشی، لایروبی و پاکسازی شود.
تا آن زمان، سه دره فصلی برازجان همچنان آبهایی را با خود حمل میکنند که قرار نبود هرگز در بستر یک رودخانه جاری شوند. آبهایی که مسیرشان از میان محلههای مسکونی میگذرد و در نهایت به سوی دشتهای پاییندست حرکت میکنند، در حالی که هنوز کسی نمیداند مسئول جلوگیری از این آلودگی دقیقاً چه نهادی است؟
راویان در راستای رسالت رسانه ای خود، سوژه این پرونده خبری را تا حصول نتیجه، پیگیری خواهد کرد.
