تابستان های بوشهر همیشه به گرمای خارج از تحمل معروف بوده است.گرمایی که بخشی از هویت جغرافیایی این استان ساحلی محسوب میشود.
با این حال، آنچه در سالهای اخیر در جنوب ایران رخ داده، فراتر از الگوی معمول تغیرات آبوهوایی منطقه است.
افزایش دمای هوا، طولانیتر شدن دورههای گرمای شدید و فشار روزافزون بر زیرساختهای انرژی، اکنون بوشهر را در برابر یکی از مهمترین چالشهای توسعهای خود قرار داده است.چالشی که کارشناسان از آن به عنوان یکی از ملموسترین نمودهای تغییرات اقلیمی یاد میکنند.
استان بوشهر با بیش از ۶۰۰ کیلومتر مرز ساحلی در حاشیه خلیج فارس و قرار گرفتن در معرض تودههای هوای گرم، از دیرباز در شمار گرمترین استانهای کشور قرار داشته است.
در بسیاری از روزهای تابستان، دمای هوا در نقاط مختلف استان از ۴۵ درجه سانتیگراد فراتر میرود و ثبت دماهای نزدیک به ۵۰ درجه نیز پدیدهای دور از انتظار نیست.
اما شواهد علمی نشان میدهد گرمای امروز بوشهر تنها تکرار تابستانهای گذشته نیست و روندی فراتر از نوسانات طبیعی اقلیمی را تجربه میکند.
در همین زمینه، نتایج پژوهشی که از سوی مرکز تحقیقات تغییر اقلیم و سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران منتشر شده و به ارزیابی شاخصهای اقلیمی مرتبط با منابع آب ایران در سه دهه گذشته پرداخته است، نشان میدهد بسیاری از مناطق جنوبی کشور از جمله نواحی ساحلی خلیج فارس با روند افزایشی دما، افزایش فراوانی روزهای بسیار گرم و تشدید تنشهای اقلیمی مواجه هستند. این مطالعه هشدار میدهد که استمرار روند گرمایش میتواند علاوه بر منابع آب، بر الگوهای مصرف انرژی، سلامت عمومی و نیاز روزافزون به تجهیزات سرمایشی نیز تأثیر مستقیم بگذارد.
یافتههای این پژوهش با گزارشهای ملی نیز همخوانی دارد. بر اساس گزارش سازمان برنامه و بودجه کشور درباره آثار تغییر اقلیم در ایران، میانگین دمای کشور از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۹۸ بیش از دو درجه سانتیگراد افزایش یافته است.
کارشناسان معتقدند استانهای جنوبی و ساحلی کشور بیش از بسیاری از مناطق دیگر در معرض آثار این تغییرات قرار دارند و پیامدهای آن را زودتر و شدیدتر تجربه میکنند.
افزایش دما اما صرفاً یک شاخص اقلیمی نیست. آثار این روند را میتوان در زندگی روزمره مردم و در عملکرد زیرساختهای حیاتی استان نیز مشاهده کرد. یکی از مهمترین ِ این پیامدها، افزایش مصرف برق در ماههای گرم سال است.موضوعی که در سالهای اخیر به یکی از دغدغههای اصلی صنعت برق کشور تبدیل شده است.
بر اساس آمارهای شرکت توزیع نیروی برق استان بوشهر، پیک بار مصرف برق استان در سال گذشته به دو هزار و ۵۹ مگاوات رسید. رقمی که نشاندهنده فشار قابل توجه واردشده به شبکه برق در روزهای اوج گرما است.
غلامرضا حشمتی، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان بوشهر، با اشاره به روند مصرف انرژی در استان گفته است: «بخش عمده مصرف برق استان به تجهیزات سرمایشی اختصاص دارد و مصرف برق در تابستان نسبت به زمستان حدود ۳۰۰ درصد افزایش مییابد.»
این آمار بهخوبی نشان میدهد که میان دمای هوا و مصرف انرژی در بوشهر رابطهای مستقیم وجود دارد. هرچه دمای هوا افزایش پیدا میکند، وابستگی خانوارها، واحدهای تجاری و مراکز خدماتی به سامانههای سرمایشی نیز بیشتر میشود و همین مسئله بار مضاعفی را بر شبکه برق تحمیل میکند.
حشمتی همچنین درباره وضعیت دمایی استان اظهار کرده است: «متوسط بیشینه دمای استان بوشهر در سال گذشته به ۴۷ درجه سانتیگراد رسید.» هرچند به گفته وی در اردیبهشتماه امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش چهار تا پنج درجهای دما و در خردادماه نیز کاهش حدود یک درجهای ثبت شده است، اما بوشهر همچنان در میان گرمترین استانهای کشور قرار دارد.
وی با بیان اینکه عبور موفق از تابستان نیازمند مشارکت عمومی است، تأکید کرده است: «هدف ما تأمین برق پایدار و عبور از تابستان با کمترین میزان خاموشی است و امیدواریم با همکاری مردم و اجرای برنامههای مدیریت مصرف بتوانیم شرایط مطلوبی را در استان حفظ کنیم.»
بررسی روند مصرف برق در استانهای جنوبی کشور نشان میدهد افزایش دما مستقیماً بر میزان استفاده از کولرهای گازی و سایر تجهیزات سرمایشی اثر میگذارد. در چنین شرایطی، حتی افزایش جزئی دما نیز میتواند به رشد قابل توجه مصرف برق منجر شود و پایداری شبکه را با چالش مواجه کند.
در همین راستا، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان بوشهر اعلام کرده است که آمارهای فروردین و اردیبهشت امسال نسبت به دو سال گذشته کاهش مصرف برق را نشان میدهد. موضوعی که به گفته وی نتیجه اجرای برنامههای مدیریت مصرف و همراهی مشترکان بوده است.
در کنار مدیریت مصرف، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر به عنوان یکی از مهمترین راهکارهای سازگاری با شرایط جدید اقلیمی مورد توجه قرار گرفته است. اهمیت این موضوع برای استانی مانند بوشهر که از بالاترین میزان تابش خورشیدی کشور برخوردار است، دوچندان به نظر میرسد.
در همین زمینه، پژوهشی منتشرشده در فصلنامه «جغرافیا و توسعه نواحی ساحلی» با بررسی ظرفیتهای انرژی خورشیدی در سواحل خلیج فارس نشان میدهد استان بوشهر به دلیل تعداد بالای روزهای آفتابی، شدت مناسب تابش خورشید و ویژگیهای اقلیمی خود، یکی از مستعدترین مناطق کشور برای توسعه نیروگاههای خورشیدی محسوب میشود. نتایج این پژوهش تأکید میکند که بهرهگیری گستردهتر از انرژی خورشیدی در استانهای جنوبی میتواند علاوه بر کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، بخشی از فشار ناشی از افزایش مصرف برق در فصل گرما را نیز جبران کند.
همسو با این ظرفیتها، حشمتی از اجرای برنامههای توسعه نیروگاههای خورشیدی در استان خبر داده و گفته است: «اقدامات گستردهای برای توسعه نیروگاههای خورشیدی در استان انجام شده و پیشبینی میشود تا پایان خردادماه ظرفیت نیروگاههای خورشیدی بوشهر به ۱۷۰ مگاوات برسد.»
به گفته وی، توسعه انرژیهای پاک میتواند نقش مهمی در تأمین برق پایدار و کاهش فشار بر شبکه سراسری در روزهای اوج مصرف ایفا کند.
در کنار چالشهای ناشی از گرما، صنعت برق استان با مسئله دیگری نیز مواجه است. فعالیت مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز از جمله عواملی است که به افزایش بار شبکه دامن میزند.
مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان بوشهر اعلام کرده است تاکنون پنج هزار و ۱۴۰ دستگاه ماینر غیرمجاز در نقاط مختلف استان شناسایی و جمعآوری شده و برنامهریزی برای شناسایی دو هزار دستگاه دیگر نیز در دستور کار قرار دارد.
وی تأکید کرده است که بخشی از این تجهیزات در اماکن مختلف و حتی برخی ادارات شناسایی شدهاند و جمعآوری آنها به کاهش فشار وارد بر شبکه برق کمک کرده است.
در کنار اقدامات فنی و نظارتی، فرهنگسازی نیز به عنوان یکی از محورهای مدیریت مصرف مورد توجه قرار گرفته است. حشمتی از استفاده از ظرفیت مساجد، حسینیهها، هیئتهای مذهبی و مناسبتهای ماههای محرم و صفر برای ترویج الگوی صحیح مصرف برق خبر داده و گفته است تنظیم دمای وسایل سرمایشی روی ۲۵ درجه سانتیگراد میتواند تأثیر قابل توجهی در کاهش مصرف انرژی داشته باشد.
آنچه امروز در بوشهر رخ میدهد، صرفاً افزایش چند درجهای دمای هوا نیست. این روند بخشی از مجموعهای از تغییرات گستردهتر اقلیمی است که آثار آن را میتوان در مصرف انرژی، عملکرد زیرساختها، برنامهریزیهای توسعهای و حتی سبک زندگی مردم مشاهده کرد.
همزمانی افزایش دما و رشد تقاضای برق، ضرورت توجه به مدیریت مصرف، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و سرمایهگذاری در زیرساختهای سازگار با تغییرات اقلیمی را بیش از هر زمان دیگری آشکار کرده است.
در شرایطی که پژوهشهای علمی از تداوم روند گرمایش در جنوب کشور حکایت دارند، به نظر میرسد تأمین برق پایدار در استان بوشهر بیش از گذشته به ترکیبی از مدیریت هوشمند مصرف، توسعه نیروگاههای خورشیدی، ارتقای زیرساختهای انرژی و همراهی شهروندان وابسته باشد. مسیری که میتواند کیفیت تابستانهای آینده را در یکی از گرمترین استانهای ایران رقم بزند./ایسن
