کارگردان نمایش «اژدهاک» با اشاره به دشواریهای اجرای متنی با زبان آرکائیک از رویکرد متفاوتش در مواجهه با نمایشنامههای بهرام بیضایی گفت.
آرش اشاداد کارگردان نمایش «اژدهاک» که این شبها در کارگاه نمایش تئاتر شهر به صحنه رفته است به گزارش راویان به نقل از مهر درباره موضوع این نمایش توضیح داد: «اژدهاک» درباره قضاوت پس از مرگ ضحاک است و اولین برخوانی از سه برخوانی بهرام بیضایی محسوب میشود. بیضایی این متن را در ۲۱ سالگی نوشته است و در خوانش این متن این احساس به مخاطب دست میدهد که تفکر او هنوز منسجم نشده است. بعدها خود بیضایی در کلاسهایش اعلام کرد زمانی که «اژدهاک» را نوشته، تفکرش چیز دیگری بوده و امروز چندان به آن پایبند نیست. در این نمایشنامه، مردم به ضحاک حق میدهند، به سخنانش گوش میسپارند و مخاطبان ما هر شب برای او گریه میکنند. تفاوت جذابی که «اژدهاک» نسبت به متنهای دیگر بیضایی دارد این است که در این متن برای اولین بار، گویی که آدم بد داستان خوب میشود و از خود دفاع میکند. شخصیت ضحاک دلیلهای مختلفی در طول نمایش بیان میکند و میگوید که میخواسته مارها را از خود جدا کند اما نتوانسته است. اینگونه درام شکل میگیرد و وقتی نمایش به پایان میرسد، مخاطب حق را به اژدهاک میدهد.
اهمیت حس بازیگر در مواجهه با زبان بیضایی
وی ادامه داد: پیش از این ۱۲ متن از نمایشنامههای بهرام بیضایی را اجرا کرده بودم و در سال ۱۳۹۷ میخواستم «اژدهاک» را روی صحنه ببرم، اما روز اول اجرا توقیف شد. این اتفاق برای من حسرتی شد تا بتوانم روزی این نمایشنامه را به صحنه ببرم و حالا نمایش در حال اجراست. تلاشم بر این است که مخاطب از آن ادبیات آرکائیک متن خسته نشود و بیشتر بتواند متن را بفهمد. در متن، جاهایی که اژدهاک به جای یاما، زمین یا کوه حرف میزند این احتمال وجود دارد که مخاطب گیج شود. به همین دلیل سعی کردم این کاراکترها را جدا کنم و خود اژدهاک را به طور سالم در صحنه نمایش بدهم.
این کارگردان تئاتر در رابطه با دشواریهای اجرای نمایشنامههای بیضایی عنوان کرد: تئاتر برای من یک عمل نمایشی است و مخاطب به سالن میآید تا تصویر و زیبایی ببیند. از همین رو تلاش کردیم تا طراحی صحنه جذابی داشته باشیم. وقتی مخاطب وارد سالن ما میشود، با ۵۰۰ کیلو خاک که روی زمین ریخته شده، توری که دور تا دور صحنه پیچیده شده و جمجمه واقعی گاو مواجه میشود. در کنار این طراحی صحنه و در مواجهه با زبان آرکائیک، تلاش کردیم تا چند جا «شکست ادبی» انجام دهیم. مهمتر از همه اینها، حسی است که از بازیگر گرفته میشود. فکر میکنم که اگر زبان بیضایی با حس درست اتفاق بیفتد، آن کلمات، دیگر برای مخاطب کلمات دشواری نیستند.
اشاداد با اشاره به نگاه متفاوتش به متن این نمایشنامه بیان کرد: ما در روند تمرین به این نتیجه رسیدیم که باید در سبک اجرایی کمی «زمانشکنی» کنیم و به سمت تئاتر پست مدرن برویم. برخی به خطشکنیهایی که در اجرایمان انجام دادیم ایراد میگرفتند و میگفتند که شما به بیضایی توهین کردهاید. در داستان، شخصیتها با وسایل امروزی روی اژدهاک آزمایش میکنند. همینطور مارها را از روی دوش اژدهاک حذف کردهایم چراکه متن پس از مرگ اژدهاک است. یا به طور مثال ارنواز، شهناز، ارمایل، گرمایل و پزشکان مدرن نیز به نمایش اضافه شدهاند.
محدود نماندن به چارچوبهای تکراری
وی در رابطه با بازخورد مخاطبان نسبت به تغییرات در متن بیضایی گفت: من شاگرد بهرام بیضایی بودم و پیشتر هم متنی از بیضایی را بدون جابهجایی حتی یک نقطه اجرا کردهام و هم در اجراهایی ساختارها را کاملا شکاندهام. در سال ۹۶ «آرش» را اجرا کردم و در آن تغییرات بسیار زیادی ایجاد کردم و به طور مثال شعر سیاوش کسرایی را به آن اضافه کردم. انتظار داشتم که بهرام بیضایی از این تغییراتم مکدر شود اما وقتی فیلم اجرای ما را دید، از کار تعریف کرد و آن را پسندید و در ایمیلی که از طریق مژده شمسایی به دستم رسید، من را به دلیل محدود نماندن به اصولی که همه به دنبال آن هستند، تحسین کرد. این درحالی بود که بسیاری از مخاطبان چه در اجرای «آرش» و چه در این اجرای «اژدهاک» به ما ایراد میگیرند. بهنظر میرسد تعصبهای بیهودهای در این رابطه وجود داشته باشد.
کارگردان نمایش «اژدهاک» با اشاره به همکاریهای مجموعه تئاتر شهر اظهار کرد: تئاتر شهر از ما حمایت کرد. آنها از بار هزینههای اجرایی کم کردند و هر زمانی که نیاز بود پلاتو اجرا را در اختیار ما میگذاشتند. این حمایتها به من روحیه داد که بتوانم کار کنم. کارگاه نمایش که اجرا در آن انجام میشود، ۲۶ نفر ظرفیت داشت. من فکر میکردم که با این ۲۶ نفر چه کار میتوانم بکنم؟ اما آنها با ما همکاری کردند و ظرفیت را به ۵۰ نفر رساندند و حالا این ظرفیت ۵۰ نفره در 2 سانس اجرا میشود.
اشاداد در پایان و در رابطه با دشواریهای اجرای نمایش در وضعیت امروز گفت: وقتی تصمیم به اجرا گرفتم تصورم این بود که مخاطب در این شرایط قدم به سالنها نخواهد گذاشت. وقتی فروش سه شب اول را در سایت باز کردیم، گمان میکردیم که شکست مفتضحانهای بخوریم، اما در طی چند ساعت تمام بلیتهای هر سه روزمان فروخته شد. خدا را شکر نمایش فروخت و مخاطبان استقبال کردند، انگار مخاطبان واقعاً تشنه بودند و زمانی طولانی به انتظار تماشای تئاتر نشسته بودند.
نمایش «اژدهاک» نوشته بهرام بیضایی و به کارگردانی و تهیهکنندگی آرش اشاداد از ۳۱ اردیبهشت تا ۲۲ خرداد در کارگاه نمایش مجموعه تئاترشهر به صحنه میرود.
در این نمایش عباس بابایی، علی افشار، آذین فهیمی و پرستو فخر فاطمی به ایفای نقش میپردازند.
در خلاصه داستان این نمایش آمده است: طلسمی که ضحاک سازیده بود / سرش به آسمان سرفرازیده بود
عکسها از سمانه جویا است.
